Γράφει ο Κωνσταντίνος Ν. Ξηρομερίτης, Διευθυντής Δ’ Αγγειοχειρουργικής Κλινικής – Ενδοαυλικό Laser Φλεβικών Παθήσεων Metropolitan General.
Με τη λέξη φλεβίτιδα εννοούμε έναν άκρως γενικευμένο προσδιορισμό και μία έκφραση που συνήθως χρησιμοποιεί ο απλός κόσμος για να περιγράψει αυτό που επιστημονικά ορίζεται ως φλεβική ανεπάρκεια του επιφανειακού (επιπολής) φλεβικού δικτύου, κάτι που στα απλά ελληνικά σημαίνει ότι κάποια φλέβα διογκώνεται και ξεχειλώνει. Επειδή στην ιατρική ορολογία λέξεις με την κατάληξη –ίτιδα περιγράφουν κάποια φλεγμονή, σωστά χρησιμοποιείται ο όρος όταν η φλέβα φλεγμαίνει εξαιτίας ύπαρξης θρόμβου εντός αυτής οπότε περιγράφεται ως θρομβοφλεβίτιδα. Ορθά λοιπόν αναφέρεται ο όρος φλεβίτης αντί για φλεβίτιδα για να περιγράψει τη συγκεκριμένη παθολογική οντότητα του επιπολής φλεβικού δικτύου.
Ως βασική αιτία δημιουργιάς φλεβίτιδας μπορεί να περιγράψει κανείς τη φλεβική συμφόρηση και επομένως τη σε βάθος χρόνου διαρκώς αυξανόμενη φλεβική πίεση στο επιφανειακό φλεβικό δίκτυο των κάτω άκρων. Αυτή προκαλείται όταν σε κάποιες συγκεκριμένες κατά κάποιον τρόπο κεντρικές φλέβες αντί η ροή-κατεύθυνση του αίματος να είναι επιστροφής προς την καρδιά (κεντρικά), το αίμα να παλινδρομεί (περιφερικά) λόγω της μη σωστής λειτουργίας (ανεπάρκεια) των βαλβίδων που βρίσκονται στο εσωτερικό αυτών των φλεβών που ρόλος τους είναι να αποτρέπουν αυτή την παλινδρόμηση.
Η τυπική συμπτωματολογία στη φλεβίτιδα ή φλεβίτη μπορεί εύκολα να πει κανείς ότι ποικίλλει από ασθενή σε ασθενή και έχει να κάνει σε απόλυτο βαθμό με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται. Έτσι ο ασθενής μπορεί να είναι εντελώς ασυμπτωματικός ή και να παραπονείται για εύκολη κόπωση, αίσθημα βάρους στο πόδι αν παραμείνει όρθιος για αρκετό χρονικό διάστημα, έντονο κάψιμο ιδιαίτερα με την αύξηση της θερμοκρασίας τους καλοκαιρινούς μήνες, οίδημα κυριώς στα σφυρά καθώς και έντονη φαγούρα (κνησμό) των ποδιών. Σε ιδιαίτερα προχωρημένα στάδια της πάθησης παρατηρεί κανείς τροφικές δερματικές αλλοιώσεις των κάτω άκρων όπως απώλεια τριχοφυίας, ερυθρότητα, μελάγχρωση του δέρματος από τη μεσότητα της κνήμης και περιφερικότερα καθώς και δημιουργιά πληγών που ονομάζονται άτονα φλεβικά έλκη. Δεν είναι καθόλου σπάνιες οι αιμορραγίες (αυτόματες ή μετά από μικρό τραυματισμό) και οι επαναλαμβανόμενες θρομβοφλεβίτιδες.
Η θεραπεία της φλεβίτιδας εξατομικεύεται και συνήθως είναι αντίστοιχη του σταδίου στο οποίο βρίσκεται ο ασθενής. Μπορεί να είναι από συντηρητική έως και ελάχιστα επεμβατική. Σε ήπιες και σε πρώιμα στάδια χωρίς συμπτωματολογία ή κλινική εικόνα φλεβίτιδες συστήνεται αποφυγή πολύωρης ορθοστασίας, σύσπαση των μυών του ποδιού και ιδιαιτέρως της γαστροκνημίας με οποιοδήποτε τρόπο (πχ βάδιση, τρέξιμο, κολύμπι) προς ενεργοποίηση της λεγόμενης μυικής αντλίας για αντιρρόπηση της παλινδρόμησης του αίματος. Η τοποθέτηση των ποδιών σε ανάρροπη θέση κατά την ξεκούραση, η εξωτερική συμπίεση με εφαρμογή ειδικών καλτσών διαβαθμισμένης συμπίεσης μειώνει τη διάμετρο των κιρσών με συνέπεια την ταυτόχρονη αύξηση της αιματικής ροής, η ρύθμιση του βάρους καθώς και προσπάθεια εξασφάλισης δροσερού περιβάλλοντος στην καθημερινότητα φαίνεται να επιδρούν θετικά. Ενίοτε, προτείνεται φαρμακευτική αγωγή με φλαβονοειδή και φλεβοτονικά σκευάσματα που βελτιώνουν τη ροή του αίματος, μειώνοντας την αυξημένη φλεβική πίεση και συμβάλλοντας στην αποκατάσταση της ισορροπίας του τριχοειδικού τοιχώματος.
Τα επιμέρους στάδια της φλεβίτιδας ή φλεβίτη καθορίζονται πάντα με βάση τα αίτια εμφάνισης της πάθησης, την τυπική συμπτωματολογία και την ιδιαίτερη για τον κάθε ασθενή κατανομή της. Στην ταξινόμηση της φλεβίτιδας κατά CEAP (Clinical-Etiological-Anatomical-Pathophysiological) μετά και την τελευταία αναθεώρηση το 2004, τα στάδια είναι τα ακόλουθα:
Στάδιο 0 (αρχικό στάδιο): μη ορατά ή ψηλαφητά σημεία φλεβικής νόσου
Στάδιο 1: ευρυαγγείες ή φλεβεκτασίες
Στάδιο 2: κιρσοί
Στάδιο 3: οίδημα (πρήξιμο των ποδιών, κυρίως στους αστραγάλους) φλεβικής αιτιολογίας
Στάδιο 4: δερματικές αλλοιώσεις που οφείλονται στην εξελισσόμενη φλεβική νόσο (υπέρχρωση, έκζεμα και λιποδερματοσκλήρυνση)
Στάδιο 5: όπως στο στάδιο 4 με ταυτόχρονα επουλωθέν φλεβικό έλκος
Στάδιο 6: όπως παραπάνω αλλά με ενεργό ανοικτό φλεβικό έλκος
Ο ρυθμός εξέλιξης της φλεβίτιδας ποικίλλει από ασθενή σε ασθενή.
Σε φλεβίτιδες που παρουσιάζουν συμπτωματολογία και κλινική εικόνα ακόμα και σε αρχικά στάδια συστήνεται επεμβατική αποκατάσταση μέσω ενδοαυλικών τεχνικών θεραπείας και εν προκειμένω με το Ενδοφλέβιο Laser. Σκοπός της θεραπείας είναι η αποσυμφόρηση της φλεβικής κυκλοφορίας στο επιπολής φλεβικό δίκτυο μέσω θερμικού αποκλεισμού με laser (σύγκλειση) των συγκεκριμένων φλεβών των οποίων ανεπαρκούν οι βαλβίδες. Με αυτό τον εντελώς ανώδυνο και αναίμακτο τρόπο σταματάει η εξέλιξη της φλεβίτιδας στα αρχικά στάδια και ο ασθενής δε βιώνει πλέον δυσάρεστη συμπτωματολογία στην καθημερινότητά του βελτιώνοντας ταυτόχρονα και την κλινική εικόνα του ποδιού.
Η απόκτηση ή η επιδείνωση της φλεβίτιδας κατά την εγκυμοσύνη έχει άμεση σχέση με τη σημαντική αύξηση του επιπέδου ορμονών (οιστρογόνα και προγεστερόνη) στην κυκλοφορία της εγκύου, με την αύξηση του όγκου του αίματος καθώς και με την πίεση που ασκείται στις φλέβες της πυέλου από τη διογκωμένη μήτρα κατά την ανάπτυξη του εμβρύου. Έτσι, εμφανίζεται η φλεβίτιδα που προκαλεί όχι μόνο αισθητικό πρόβλημα, αλλά και σημαντικές ενοχλήσεις όπως η θρόμβωση. Συστήνεται στο γυναικείο πληθυσμό αν γνωρίζουν την ύπαρξη φλεβίτιδας πριν την εγκυμοσύνη να απευθύνονται στον Αγγειοχειρουργό και αν χρειαστεί να αποκαθιστούν το πρόβλημα της παθολογικής κυκλοφορίας με τις σύγχρονες ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές ώστε να μπαίνουν αργότερα σε μία πιθανή εγκυμοσύνη με τις καλύτερες των προϋποθέσεων!
Το κόστος της θεραπείας της φλεβίτιδας εξατομικεύεται και ποικίλλει ανάλογα τον ασθενή. Εξαρτάται σε απόλυτο βαθμό από τη μέθοδο θεραπείας που θα επιλεγεί. Οι τιμές για οποιαδήποτε θεραπεία επιλεγεί, συμπεριλαμβανομένης και του Ενδοαυλικού Laser ως κορυφαίας επιλογής είναι απόλυτα προσιτές.
Οι περισσότεροι λένε «φλεβίτιδα» για κάθε κόκκινη και επώδυνη φλέβα. Ιατρικά, όταν μια επιφανειακή φλέβα φλεγμαίνει, μέσα της υπάρχει σχεδόν πάντα και θρόμβος. Γι’ αυτό ο ακριβής όρος είναι επιπολής θρομβοφλεβίτιδα. Η διάκριση δεν είναι σχολαστική. Θυμίζει ότι η φλεβίτιδα στα πόδια είναι μια μορφή θρόμβωσης και χρειάζεται εξέταση, όχι μόνο αλοιφή.
Στις περισσότερες περιπτώσεις η φλεβίτιδα περνά χωρίς συνέπειες. Υπάρχουν όμως καταστάσεις όπου ο θρόμβος προχωρά προς τις βαθιές φλέβες, και τότε ο κίνδυνος αλλάζει. Χρειάζεται εξέταση την ίδια ημέρα όταν:
Ξαφνική δύσπνοια ή πόνος στο στήθος είναι λόγος να καλέσετε αμέσως το 166.
Η κλινική εξέταση αρκεί για να υποψιαστεί κανείς τη φλεβίτιδα. Δεν αρκεί όμως για να φανεί πόσο εκτείνεται ο θρόμβος. Γι’ αυτό γίνεται πάντα έγχρωμο υπερηχογράφημα φλεβών (triplex), που δείχνει το μήκος του θρόμβου, την απόστασή του από το εν τω βάθει σύστημα και την κατάσταση των βαθιών φλεβών. Η εξέταση είναι ανώδυνη, χωρίς ακτινοβολία, και γίνεται στο ιατρείο. Από το αποτέλεσμά της εξαρτάται αν θα αρκέσει η απλή αγωγή ή αν θα χρειαστεί αντιπηκτικό.
Η συχνότερη αιτία φλεβίτιδας στα πόδια είναι οι κιρσοί. Μέσα στη διατεταμένη φλέβα το αίμα κινείται αργά και λιμνάζει, και αυτό ευνοεί τον σχηματισμό θρόμβου. Ένα μικρό χτύπημα, μια μεγάλη διαδρομή με το αυτοκίνητο ή λίγες ημέρες ακινησίας αρκούν για να ξεκινήσει το επεισόδιο.
Όταν η φλεβίτιδα εμφανίζεται πάνω σε κιρσό, η αντιμετώπιση του επεισοδίου είναι το πρώτο βήμα. Το δεύτερο είναι η θεραπεία της φλεβικής ανεπάρκειας, ώστε να μην επαναληφθεί. Αυτή προγραμματίζεται αφού υποχωρήσει η φλεγμονή και γίνεται σήμερα με ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, όπως το ενδοαυλικό laser.
Δεν χρειάζονται σε κάθε φλεβίτιδα. Ο ιατρός τα συστήνει όταν ο θρόμβος είναι εκτεταμένος, όταν βρίσκεται στον κορμό της σαφηνούς φλέβας ή όταν πλησιάζει το σημείο όπου αυτή ενώνεται με τις βαθιές φλέβες. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αγωγή διαρκεί ορισμένες εβδομάδες και μειώνει τον κίνδυνο εν τω βάθει θρόμβωσης. Η δόση και η διάρκεια είναι εξατομικευμένες.
Φλεβίτιδα μπορεί να εμφανιστεί και στο χέρι, συνήθως μετά από ορό ή ενδοφλέβια φάρμακα. Η φλέβα κοκκινίζει και σκληραίνει στο σημείο του καθετήρα. Κατά κανόνα υποχωρεί σε λίγες ημέρες με τοπική φροντίδα. Αν απλώνεται, αν εμφανιστεί πυρετός ή πύον, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.
Ο πόνος και η ερυθρότητα υποχωρούν συνήθως μέσα σε μία έως τρεις εβδομάδες. Η φλέβα μπορεί να ψηλαφάται σκληρή για μερικούς μήνες, μέχρι να απορροφηθεί ο θρόμβος. Στο δέρμα μένει συχνά μια καφετί γραμμή που ξεθωριάζει αργά. Η προστασία από τον ήλιο βοηθά να μη γίνει μόνιμη.
Η φλεβίτιδα που βλέπετε και ψηλαφάτε αφορά τις επιφανειακές φλέβες, αυτές που βρίσκονται ακριβώς κάτω από το δέρμα. Η θρόμβωση των βαθιών φλεβών είναι άλλη κατάσταση, με μεγαλύτερο κίνδυνο, και συνήθως δεν δίνει κόκκινη γραμμή αλλά πρήξιμο σε ολόκληρη τη γάμπα. Οι δύο μπορεί να συνυπάρχουν χωρίς να το καταλάβει ο ασθενής. Αυτός είναι ο βασικός λόγος που η εξέταση με υπέρηχο δεν παραλείπεται, ακόμη κι όταν η εικόνα φαίνεται απλή.
Ένα επεισόδιο πάνω σε κιρσό έχει προφανή εξήγηση. Όταν όμως η φλεβίτιδα επανέρχεται, αλλάζει θέση ή εμφανίζεται σε φλέβα που δεν ήταν κιρσός, αξίζει να αναζητηθεί η αιτία. Ο ιατρός μπορεί να ζητήσει αιματολογικό έλεγχο, έλεγχο θρομβοφιλίας και προληπτικές εξετάσεις ανάλογες με την ηλικία. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν βρίσκεται κάτι ανησυχητικό, είναι όμως σωστό να έχει αποκλειστεί.
Η εργασία συνεχίζεται κανονικά, με ένα μικρό διάλειμμα για περπάτημα κάθε ώρα. Το ήπιο περπάτημα επιτρέπεται από την πρώτη ημέρα και βοηθά. Η έντονη άσκηση αναβάλλεται μέχρι να υποχωρήσει ο πόνος και να σας δώσει το ελεύθερο ο ιατρός. Για ταξίδι με πολλές ώρες ακινησίας τις πρώτες εβδομάδες ζητήστε οδηγίες: συνήθως συστήνονται κάλτσα συμπίεσης, συχνές στάσεις και καλή ενυδάτωση.
«Θα περάσει με μια αλοιφή.» Η αλοιφή ανακουφίζει το δέρμα, δεν επηρεάζει τον θρόμβο μέσα στη φλέβα.
«Πρέπει να μείνω στο κρεβάτι.» Το αντίθετο. Η ακινησία αυξάνει τον κίνδυνο επέκτασης.
«Χρειάζομαι αντιβίωση.» Η φλεγμονή δεν είναι μικροβιακή, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις με καθετήρα.
«Αφού πέρασε, δεν χρειάζεται τίποτα άλλο.» Αν η αιτία ήταν κιρσοί και δεν αντιμετωπιστούν, η πιθανότητα νέου επεισοδίου παραμένει.
Αν μια φλέβα στο πόδι σας έγινε κόκκινη, ζεστή και επώδυνη, η εξέταση δεν πρέπει να περιμένει. Με μια κλινική εξέταση και ένα triplex φλεβών θα ξέρετε μέσα σε λίγα λεπτά πόσο εκτεταμένη είναι η φλεβίτιδα, αν χρειάζεται φαρμακευτική αγωγή και τι πρέπει να γίνει στη συνέχεια για να μην επαναληφθεί. Όσο νωρίτερα γίνει ο έλεγχος, τόσο απλούστερη είναι συνήθως η αντιμετώπιση.
Για να εκτιμήσει σωστά μια φλεβίτιδα, ο ιατρός χρειάζεται λίγες πληροφορίες που αξίζει να έχετε έτοιμες: πότε ξεκίνησε ο πόνος και αν προηγήθηκε χτύπημα, ταξίδι ή ακινησία, αν έχετε κιρσούς και από πότε, αν είχατε ξανά φλεβίτιδα ή θρόμβωση εσείς ή κάποιος στην οικογένειά σας, ποια φάρμακα λαμβάνετε και ιδιαίτερα αν παίρνετε ορμονικά σκευάσματα, αν είστε ή μπορεί να είστε έγκυος. Με αυτά και με το triplex, η απόφαση για την αγωγή παίρνεται στο ίδιο ραντεβού.
Η ζέστη διαστέλλει τις φλέβες και το αίμα κινείται πιο αργά, γι’ αυτό τα επεισόδια φλεβίτιδας είναι συχνότερα τους θερμούς μήνες, ιδίως σε όσους έχουν κιρσούς κάτω άκρων. Βοηθούν το δροσερό ντους στα πόδια στο τέλος της ημέρας, το περπάτημα μέσα στη θάλασσα, η καλή ενυδάτωση και η αποφυγή της πολύωρης ακινησίας στον ήλιο. Αν έχετε ήδη φλεβίτιδα, προστατέψτε την περιοχή από τον ήλιο, για να μη μείνει μόνιμη καφετί χρώση στο δέρμα.
Ο πρώτος επανέλεγχος με triplex γίνεται συνήθως μέσα σε λίγες ημέρες, για να επιβεβαιωθεί ότι ο θρόμβος δεν επεκτείνεται. Ένας ακόμη έλεγχος στο τέλος της αγωγής δείχνει την κατάσταση της φλέβας και αν χρειάζεται θεραπεία για τους κιρσούς κάτω άκρων.
Τα συνηθέστερα συμπτώματα είναι πόνος, ερυθρότητα, θερμότητα και μια σκληρή, ευαίσθητη «χορδή» κατά μήκος μιας επιφανειακής φλέβας, συχνά πάνω σε κιρσό. Αν το πόδι πρηστεί ολόκληρο ή ο πόνος επεκταθεί στη γάμπα και τον μηρό, χρειάζεται άμεσος έλεγχος για εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση.
Με τη σωστή αγωγή τα έντονα συμπτώματα υποχωρούν συνήθως μέσα σε μία έως τρεις εβδομάδες. Η σκληρία και η αλλαγή στο χρώμα του δέρματος μπορεί να παραμείνουν για περισσότερο διάστημα. Η ακριβής διάρκεια εξαρτάται από την έκταση της φλεγμονής και την αιτία της.
Η επιπολής θρομβοφλεβίτιδα συνήθως δεν είναι απειλητική. Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως ο θρόμβος επεκτείνεται προς το εν τω βάθει φλεβικό σύστημα, γι’ αυτό δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο με αλοιφές στο σπίτι. Ο έλεγχος με triplex από αγγειοχειρουργό δείχνει αν υπάρχει κίνδυνος.
Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εξέταση και στο έγχρωμο υπερηχογράφημα φλεβών (triplex). Η εξέταση είναι ανώδυνη, διαρκεί λίγα λεπτά και δείχνει την ακριβή έκταση του θρόμβου και την κατάσταση των βαθιών φλεβών.
Η θεραπεία εξατομικεύεται. Περιλαμβάνει κάλτσα διαβαθμισμένης συμπίεσης, αντιφλεγμονώδη αγωγή και, όπου ενδείκνυται, αντιπηκτικά φάρμακα. Όταν η φλεβίτιδα οφείλεται σε κιρσούς κάτω άκρων, η οριστική αντιμετώπισή τους μειώνει τον κίνδυνο να επανέλθει.
